«سفرنامهها یا بوسیله خارجیانی که به کشور ما آمدهاند نوشته شده است...(این گروه) سیاستمداران، جاسوسان و مامورین کشورهای استعماگر (در راس آنها انگلستان) و تجار و سوداگران بودهاند که اغلب به دربار شاهان راه مییافتند و درباره خوی و منش شاهان، چاپلوسی درباریان و اوضاع حرمسرای سلاطین، و نیز آداب و رسوم مردم عادی و شیوه زندگی تمام طبقات اجتماعی مطالعه میکردند. بدیهی است جزئیات این مطالعات را به اطلاع دولتهای مطبوع خود میرساندند و براساس این آگاهی مامورین کارکشته وازرتخانههای مستعمرات پس از بررسیهای دقیق و جامع برنامههای کوتاهمدت و درازمدت طرح میکردند؛ در نتیجه، آن آداب و رسومی که در کشور ما نشان انسانیت و اصالت داشت و حافظ موجودیت ما و مانع اجرای مقاصد پلید استعمارگران میتوانست باشد به لطایف الحیل مضمحل میساختند ولی رفتارها و منشهای ناهنجار و دور از انسانیت را تشدید میکردند و احیانا مفاسدی نیز بر آن میافزدوند... دیدیم آوردند آن بلایی را سر ایران و ایرانی آوردند که بر همگان عیان است و نه حاجت به بیان...» از مقدمهی علی دهباشی بر سفرنامهی حاج سیاح به فرنگ.
زیاده عرضی نیست.