هشتم مارس بر همه‌ی ما مبارک.

بعدالتحریر: امروز صبح علی‌الطلوع، ساعت یازده و نیم صبح که انعکاس نور خورشید بر برف تازه نشسته، از لای پرده‌ی بر بستر ما تابید و چشم‌مان را مجبور به گشوده شدن به نور جهان نمود، ناگهان، خیلی خیلی ناگهان، دریافتیم درست از نیم قرن و یک سال و دو روز پیش هر روز چنین می‌نماییم. هم در دل و هم با زبان دعا نمودیم تا سی سال دیگر نیز چنین بادا!

اگر درست یادم مانده باشد، باید اواخر سال‌های هه‌ی هشتاد میلادی بوده باشد. گروه‌های سیاسی اپوزیسیون بیرون کافه تریای اغلب دانش‌گاه‌های بزرگ آلمان، از جمله برلین، روزانه میز کتاب و نشریه می‌گذاشتند. در ائتلافی نانوشته بین این گروه‌ها، طیف توده‌ای از دم و سلطنت‌طلب‌ها سال‌ها حق گذاشتن میز نداشتند. تا این که یک روز بچه‌های جناح چپ اکثریت که به کشتگری‌ معروف بودند، آمدند گوشه‌ی سالن میز گذاشتند. "انقلابی‌ها"با نگاه‌های خشماگین راهی ِ مذاکره در داخل کافه تریا شدند. قدری بحث کردند و نتیجه را فورن اعلام کردند: «چون این‌ها به صف ِ انقلاب پیوسته یا بازگشته‌‌اند، مجازند میز بگذارند.» حالا دیگر تک و توک لب‌خندی هم بین دو طرف رد وبدل می‌شد. حتا در روزهای بعد "انقلابی‌ها" نگاهی به میز کشتگری‌ها هم می‌انداختند و رقیق‌ترهاشان یک اعلامیه هم از روی میز برمی‌داشتند. به قول معروف دیری نپایید که یک روز در برابر چشمان ِ حیرت‌زده‌ی بچه‌ها، توده‌ای‌ها هم آمدند و خواستند بساط‌شان را پهن کنند. سالن در عرض چند دقیقه شد صحنه‌ی نبرد "انقلابییون" و "خائنین". زد و خورد و درگیری شد و طی آن از سر یکی از بچه‌های "انقلابی" خونکی هم آمد. فردا توده‌ای‌ها دوباره با میزشان و البته این بار در معیت پلیس ونماینده‌ی سازمان دانش‌جویی ِ دانش‌گاه فنی برلین آمدند داخل سالن. باز هم غلغله شد. استدلال پلیس و سازمان دانش‌جویی این بود که «این‌ها هم مثل شما دانش‌جو هستند، کرایه‌ی جاشان را می‌دهند، پس حق دارند تبلیغ سیاسی بکنند. خائن مائن بودن‌شان هم ربطی به ما ندارد، ضمن این‌که دمکراسی یعنی همین: اجازه بدهی مخالفت‌ات هم حرف‌اش را بزند و حق تبلیغ داشته باشد.» خلاصه این‌که توده‌ای‌ها زورشان چربید و میزشان را بطور رسمی علم کردند. در این میان یک روز آنی که از سرش خون آمده بود، رفت جلوی میز توده‌ای‌ها و گفت: «حیف که این‌جا دمکراسی است، وگرنه چنان می‌زدم زیر این میز که از سقف ُ کافه تریا بزند بیرون.»
حالا حکایت ماست. برخی چیزهایی می‌نویسند که من هی ناچارم با گفتن ِ "حیف که دمکرات شدم، وگرنه ..." جلوی خودم را بگیرم.
یک نمونه‌اش را ببینید: طرف برمی‌دارد می‌نویسد: «توضیح تان در مورد کلمه‌ی [فلان ِ آلمانی]  هم حتی برای منی که زبان آلمانی نمی‌دانم نادرست به نظر می‌رسد.» حیف که دمکرات شدم، وگرنه به ایشان می‌گفتم: آخر عزیز دل، شما که اذعان داری آلمانی بلد نیستی، با چه رویی می گویی ترجمه (و نه توضیح ِ ) من در مورد یک کلمه‌ی آلمانی به نظر شریف‌ات نادرست و یا - خدای ناکرده - درست است یا نیست؟ یا این یکی: اصلن بدون این‌که مطلب را بخواند تا ببیند ترجمه است یا تالیف، برمی‌دارد می‌نویسد: «چرا ترجمه را به نام خود چاپ کرده اید. این از امانتداری ادبی به دور است.» حیف که دمکرات شدم، وگرنه از ایشان می‌پرسیدم: حالا خواندن ِ مطلب پیش‌کش‌تان. بفرمایید: "امانت‌داری ِ ادبی" دیگر چه نوع امانت‌داری است و فرق‌اش با دیگر انواع امانت‌داری – در صورت موجود بودن - چیست؟ یا این یکی که دیگر شورش را درآورده: برداشته در وصف نثر ِ کسی که در دو پاراگراف ِ نزدیک به 450 کلمه‌ا‌ی، جمله‌هایی این چنینی نوشته: «خوبی [فلان چیز] این است که [...] آسیب ِ ماندن ِ جمعی با سلایق محدود را می‌گیرد.» یا «حلقه‌ای که [فلان چیز] را لینک می‌کنند.» یا « [...] آسیبی که فضای مجازی [...] بر سر[فلان چیز] آوردند»، می‌نویسد «نثر درخشان ِ فلانی (نویسنده‌ی سه جمله‌ی بالا) خواندن دارد.»
گفتم که: حیف که دمکرات شدم، وگرنه یقه‌ی هر دو تاشان را می‌گرفتم و می‌فرستادم‌شان کلاس اکابر که فارسی یاد بگیرند.

نقل از سایت رادیو زمانه 
ناصر غیاثی

زیگفرید لنتس، نویسنده‌ی هشتاد و چهار ساله‌ی آلمانی یکی از شناخته‌شده‌ترین نویسندگان ِ زبان و ادبیات آلمانی ِ پس از جنگ جهانی دوم است. جایزه‌ی بین‌المللی ِ امسال ِ پرمیو نونیو در ایتالیا به او تعلق گرفت. او مضمون ِ سخن‌رانی‌اش در مراسم اعطای این جایزه را به سال‌خوردگی و ادبیات اختصاص داده است. ترجمه‌ی متن این سخن‌رانی در زیر می‌آید.

اندکی درباره‌ی سال‌خوردگی
یک چیز مسلم است: موروثی ترین کارکرد ادبیات عبارت است از به دست دادن ِ شناخت. به این ترتیب که چیزی را نشان می‌دهد، آن را رسوا می‌کند، نسبت به آن به ما آگاهی می‌بخشد و در عین حال امیدوار به دگرگونی است. سارتر به این می‌گوید: « دست به کارشدن از طریق افشاگری» و گئورگ لوکاچ از «شوک ناشی از آگاهی یافتن» حرف می‌زند.

ادبیات دگرگونی را نشانه می‌گیرد، شامل مناسبات و داوری‌های ما نسبت به جهان و فراهم آوردن ِ آمادگی برای کسب تجربه در جهت ِ نزدیک شدن به آن می‌شود. مخاطب ادبیات هم‌وراه یکی است: خواننده، که برای بار دوم ادبیات را می‌آفریند و در عین حال این انتخاب اوست که پیش‌نهادات نویسنده را بپذیرد یا رد کند. این پیش‌نهادات که در لیست انتخاب قرار دارند، عبارتند از ابداعات نویسنده و دست‌آوردهای قدرت تخیل ِ او. از آن‌جا که ادبیات به یاری ِ ابداع، پرده از واقعیت برمی‌دارد، به شیوه‌ی خاصی تاثیر قانون‌گذارانه دارد. این مدل ِ ابداع شده به چیزی در بیرون از خود اشاره دارد و آن را به عموم تعمیم می‌دهد. تجاربی معین تعمیم‌‌پذیر می‌شوند. پرنس مشکین در «ابله» داستایوفسکی و ژولین سورل پسر ِ صاحب ِ آسیاب در «شهرستان» ِ استاندال، آنتیگونه و مادام بوآری. گرچه تمام این‌ها با وجود نادر بودن‌شان، تسلیم مجموعه‌ی تجارب جهان و دل ِ انسان می‌شوند، اما تنها در لحظه‌ای به حقیقت می‌پیوندند که سرنوشت‌شان با اندوه یا اشتیاق، تجارب خاص و دیدگاه‌های من یک‌سان باشد.
ایستادن بر بریدگی‌‌های وفادار
ادبیات، چنان که در بسیاری موارد دیگر، به ما آموخته است چندسویگی ِ سال‌خوردگی را بفهمیم. در کمال شگفتی دیدگاه‌های متفاوتی را ملاحظه می‌کنیم. به مثل ایتالو سوو رمان دوم‌اش راِ «Senilita» [مردی پیر می‌شود] می‌نامد، آن چنان که همه هم‌آوا در انتظار یک شخصیت اصلی ِ سال‌خورده و فرتوت هستیم، حال آن که شخصیت ِ اصلی، نویسنده‌ای به نام ایمیلیو برنتانی، تازه سی و پنج سال دارد. با این وصف او ثابت می‌کند که می‌تواند به تمام و کمال نشانه‌های عارضه‌ی سال‌خوردگی را نشان دهد. برنتانی هرگز احساسی قوی‌تر از این نداشت، زندگی‌اش در چشمان او سوت و کور است. انسانی سر در گریبان با ضعف‌هایش کنار آمده است. مفهوم ِ پیرشدن چیزهایی بیش از فرسودگی ِ جسمی را دربرمی‌گیرد. پاسخ او به جهان بی‌تفاوتی است. او نه شور را می‌شناسد نه آمادگی برای خطر کردن را. برخلاف انتظار ما، تصویر کلیشه‌ای مرد ِ فرتوت ِ جاه طلبی فراهم می‌شود که یک بار دیگر می‌کوشد با شور و حال ِ جوانی مُهر خود را به جهان بکوبد. اخطار جورج برنارد شاو را نیز از یاد نرفته است: «از پیرمردها حذر کنید، آن‌ها چیزی ندارند که از دست بدهند.» ادبیات همواره به انسان ِ سال‌خورده پرداخته است، او را با شوربختی‌ها و توهمات‌اش، در محرومیت و نیاز پایان ناپذیراش برای به رسمیت شناخته شدن به تصویر کشیده است. شکسپیر از زبان شاه لیر می‌گوید: «من این جایم، مردی کهن‌‌سال، فقیر، شوربخت، پیر و فرتوت و تحقیرشده.» لیر تاوان‌اش را به سال‌خوردگی پرداخته است. برای او دیگر دیر شده است نظم نوینی را که در آرزویش بود، بیافریند. سال‌خوردگی وقاحت نیست، بل که برعکس تکلفی پیش پا افتاده است، ترجیع بند ِ زمان است. هیچ نویسنده‌ای مانند ساموئل بکت گزارش‌هایی چنین تاکیدآمیز درباره‌ی فروپاشی در سال‌خوردگی را برای ما به جا نگذاشته است. این گزارش‌های روایی و نمایشی با آرامش‌‌شان ما را به وجد می‌آورند و به خاطر عدم اعتراض‌شان ما را به شگفتی وامی‌دارند. انسان هم‌چون از جان گذشتگی ِ متهورانه‌ی سال‌خوردگی به تصویرکشیده نمی‌شود بل به عنوان پدیده‌ای که، وقتی ضعف‌ها و اُفت‌های محتوم فرامی‌رسند، به سادگی سپری می‌شود: «من خود را چون جهان سال‌خورده می‌فهمم، جهانی که تمام اندام‌اش قطع شده، ایستاده بر بریدگی‌های باوفایم.» و مولوی ِ بکت می‌گوید: «نه تنها از یاد برده بودم، کیستم، بل که این را هم از یاد برده بودم که هستم...گذاشتم ساقه‌ها و ریشه‌های نرم در من رخنه کنند. خود را هم‌راه با آرامش شب و در انتظار طلوع خورشید حس می‌کردم .» بی‌تفاوتی به مثابه امیدی ممکن در آخر الزمان.
تاوان‌هایی که ما می‌شناسیم.
ادبیات اما ما را با موضعی دیگر نیز آشنا می‌سازد. و آن فروتنی پس از شکست‌های تلخ است. سانتیاگو، ماهی‌گیر ِ پیر ِ همینگوی، که درباره‌ی سال‌خوردگی‌اش می‌گوید، ساعت شماطه‌دار اوست، تواضع را چون یک رسوایی احساس نمی‌کند. این تواضع حاصل ِ عدم موفقیتی طولانی است. پیروزی‌ها در تناقض با حقیقت ِ تجربه‌ی ما از جهان‌اند. شکست می‌تواند درخشندگی ِ تهور را داشته باشد و گاه نیز شرافت ِ تراژدی را. تاب و تحمل ِ شکست‌ در سال‌خوردگی حد و اندازه‌ای دارد. اعترافات انسان‌های سال‌خورده که ادبیات ما را به آن آشنا کرده است، جای تردیدی باقی نمی‌گذارند که درک ِ آخرالزمان، شخصیت را دگرگون می‌کند. هم‌راه با روانی تیره و تار، هم‌راه با - آن‌طور که [اوژن] یونسکو می‌نویسد- «بار ِ سنگین ِ زمان بر پشت»، ویژگی‌های کهن نیز دگرگون می‌شوند. خشونت جای‌گزین ِ نرم‌خویی می‌شود، تلخ‌کامی جای رضایت از خود را می‌گیرد. بی‌حسی و جریه‌دار شدن احساسات صفاتی متناقض هم‌اند. انسان ِ سال‌خورده‌ی متین و مستقل نقطه‌ی مقابل خود را می‌یابد. آندره، پرنس ِ تولستوی، با نگاهی سرد و خصمانه انسان‌ها را براندازمی‌کند، حوصله‌ی هیچ کس و هیچ چیز را ندارد، خیال می‌کند ابطال تمامی ارزش‌ها را اعلام کرده است. از آن‌جا که هر نوع پای‌داری در برابر سال‌خوردگی ناموفق است، به سلب مالکیت گام به گام از حیات منجر می‌گردد. معلوم می‌شود بازنشستگی، برای بسیاری از انسان‌ها وضعیتی که در انتظار آن هستند، دورانی مشکل‌ساز است. با دورافتادن از جهان ِ کار، بدون مسئولیت، وقتی تنها دل‌مشغولی‌ات پشت سر گذاشتن بقیه‌ی زمان است، این حس پدید می‌آید که به درد نمی‌خوری. حاصل، اغلب سیرشدن از جان است. آخر ِ عمر آدمی را به یاد زندگی در سالن انتظار می‌اندازد. پیش از آن که سکوت آغاز شود - این را ادبیات به ما نشان می‌دهد - دگرگونی در علایق رخ می‌نماید. قدرت ِ طرح‌های خلاقانه رو به کاهش می‌گذارد، خیال‌بافی دچار خشکی می‌شود و فرافکنی ِ واقعیت، عقیم می‌ماند. این‌ها تاوان‌هایی است که می‌شناسیم. ادبیات قانع‌مان می‌کند، آن‌گونه که در خور سال‌خوردگی است با آن مواجه شویم، با هم‌دلی و مدارا.

عزیز سروران
نمی‌شود و نباید اسامی بیگانه و خارجی را به فارسی ترجمه کرد.
نمی‌شود به بهانه‌ی این که تلفظ اسم آقای نویسنده «به مذاق فارسی نزدیک‌تر است» از "داکترو" یا "داک‌ترو" (Doctorow) "دکتروف" ساخت. آخر اگر من فردا از یکی از این اجنبی‌ها بپرسم: « دکتروف را می‌شناسی؟»، به ریش من نمی‌خندد و نمی‌گوید: «دکتروف نه باباجان، داکترو»؟
استادان گرامی
نمی‌شود «یاکوب ِ کذاب» یا دروغ‌گو را به «یعقوب کذاب» تغییر داد.
به ما جوان‌ها بدآموزی نکنید تا فردا «جِفری» را به «جعفر» و «وُلف‌گانگ» را به «قدم علی» یا «گرگ‌علی» ترجمه کنیم. نکنید آقا نکنید! خواهشن نکنید!

مقدس‌ترین سیگار، سیگار اول ِ بعد از صبح‌انه است و اجباری‌ترین‌اش سیگار ِ قبل از خواب ِ شبانه.

 بعد از ظهر سه شنبه بود. با خیال راحت نشسته بودم پشت میز و سرگرم ترجمه‌ی داستانی از پتر بیکسل بودم. داشتم توی اینترنت دنبال معنی  ِ یک لغت ِ آن موقع سخت می‌گشتم که ناگهان دیدم مانیتور پر شد از اخطار، همه‌اش به رنگ قرمز، یکی از یکی پررنگ‌تر و گنده‌تر. دست و پایم را گم کردم، فقط توانستم این را بخوانم و بفهمم که آنتی ویروس ِ تقلبی که از ایران با خودم آورده بودم، تند تند می‌نویسد این را بلوکه کرده و آن را پاک کرده. گفتم کمی صبر می‌کنم، اگر پای ویروسی در میان باشد، این آنتی ویروس از پس‌اش برخواهد آمد. اما یک دقیقه نشده تعداد اخطارها به اندازه‌ای رسید که دیگر حسابی مرا ترساند.

توماس برنهارد
فارسی: ناصر غیاثی

آرزوی برنیامده

مردی اهل آتس‌باخ زن‌اش را زد و کُشت چون از نظر او بچه‌ای را از خانه‌ی دچار آتش سوزی نجات داده بود که اشتباهی بود. او نه پسر هشت ساله را که مرد مقاصد خاصی با او داشت بل‌که دختر را نجات داده بود که مرد دوست‌اش نداشت. وقتی در دادگاه محلی ِ ولزا از او پرسیدند، می‌خواست با پسر چه بکند، جواب داده بود، می‌خواستم از او یک آنارشیست و دیکتاتور بسازم، یعنی کسی که با کشتار دسته جمعی حکومت را نابود می‌کند.

:Aus
Thomas Bernhard
Der Stimmenimitator
S. 121

توماس برنهارد
فارسی: ناصر غیاثی

جنون
نامه‌رسانی در لند  منفصل از خدمت شد که سال‌های سال تمام نامه‌هایی راکه حدس می‌زد حاوی اخبار غم‌انگیزی هستند و بالطبع تمام آگهی‌های مجالس ترحیمی را که به دست او می‌رسید، تحویل گیرنده نمی‌داد، بل‌که آن‌ها را در خانه‌اش می‌سوزاند. سرانجام اداره‌ی پست ترتیبی داد که او را به تیمارستان ِ شرنبرگ  بفرستند. در آن‌جا با اونیفورم نامه‌رسان‌ها می‌چرخد و بلاوقفه نامه‌هایی را به دست گیرندگان‌اش می‌رساند که مدیریت ِ تیمارستان در یک صندوق پستی ِ خاص ِ او، تعبیه شده روی یکی از دیوارهای بیمارستان می‌اندارد و به آدرس کسانی هست که در همان تیمارستان بستری‌اند. می‌گویند نامه‌رسان به محض ورود به تیمارستان شرنبرگ تقاضا کرد تا کارش به جنون نکشیده اونیفورم ِ نامه‌رسانی‌اش را به او بدهند .

Aus:
Thomas Bernhard
Der Stimmenimitator
S. 165

اول این‌جا را ببینید. فرهنگ مصور آلمانی به آلمانی است.
بعد این‌جا را ببینید. ترجمه‌ی همان فرهنگ است به فارسی.

تا راه افتادن دوباره‌ی سایت ِ رادیو زمانه می‌توانید مقاله‌ی «از لابلای خاطرات ِ نجمی علوی» را همین‌جا بخوانید:
«ما هم در این خانه حقی داریم» خاطرات نجمی علوی، یکی از خواهران بزرگ علوی، است که به کوشش حمید احمدی در ایران منتشر شد. این کتاب به چاپ چهارم رسیده و در نقد و معرفی آن بسیارنوشته‌اند. نجمی علوی در کتاب خاطرات ِ خود از افراد سرشناس زیادی مانند ارانی، پیشه‌وری و بسیاری دیگر یاد می‌کند که همه از کنش‌گران سیاسی آن زمان و بویژه حزب توده بوده‌اند. در میان این افراد اما از بازگویی ِ سرنوشت دو آدم گم‌نام نیز غافل نیست: دَدِه یا زرافشان و احمد معماری. او در «ما هم در این خانه حقی داریم» به تفصیل مورد این دو می‌نویسد. در زیر، پس نگاهی کوتاه به زندگی‌نامه‌ی ِ نجمی علوی، مروری دارم به زندگی آن‌ها از زبان زنده یاد نجمی علوی، به  سرنوشت دو انسانی که یکی تلخ است و تلخ می‌ماند و دیگری تلخ بود و شیرین می‌شود.
ناصر غیاثی